XIII Międzynarodowa Daltońska Konferencja Naukowo-Implementacyjna Plan Daltoński narzędziem realizacji praw Dziecka (22-23.11.2024 r.) – wspomnienia w pigułce

W gościnnych progach Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie odbyło się coroczne święto Pedagogiki Planu Daltońskiego. Podczas tego wyjątkowego dwudniowego wydarzenia świętowaliśmy 35-lecie Konwencji o Prawach Dziecka, a także 20-lecie Katedry UNESCO im. Janusza Korczaka. Wszystkich Gości i
Uczestników powitały w auli Pani Katarzyna Dryjas- prezes Polskiego Stowarzyszenia Dalton oraz Pani prof. dr hab. Anna Odrowąż-Coates.
W tematykę konferencji, która w tym roku odnosiła się w głównej mierze do praw dziecka, wprowadziła nas niezastąpiona prof. Uniwersutetu im. A. Mickiewicza, dr hab. Renata Michalak. Zwróciła uwagę na to, że Plan Daltoński to nie tylko sposób nauczania, ale system dający autonomię, promujący prawo do nauki, bycia wysłuchanym, propagujący świadome i aktywne współuczestnictwo wszystkich podmiotów edukacyjnych. Wysoka jakość edukacji daltońskiej daje szerokie możliwości zaspakajania potrzeb dzieci i realizacji ich praw, m. in.
poprzez umożliwianie wyrażania przez nie własnych opinii, samodzielnego planowania swojej edukacji, możliwości wyboru tematyki, formy, czasu czy miejsca nauki. Jak podkreśliła Prelegentka, stwarzanie okazji do samodzielnego decydowania wspiera dziecięcą motywacje, odpowiedzialność, nabywanie kompetencji. Plan Daltoński daje szansę na wdrażanie i respektowanie praw dziecka na każdym etapie rozwoju. Daje dzieciom szansę na to, by stawały się świadomymi i odpowiedzialnymi członkami społeczeństwa. Pani Profesor była również moderatorem całej konferencji, za co serdecznie dziękujemy.
Wykład inauguracyjny XIII Międzynarodowej Konferencji Daltońskiej pt. „Społeczna odpowiedzialność uczelni w drodze do realizacji praw dziecka” z okazji 35-lecia Konwencji o Prawach Dziecka i 20-lecia Katedry UNESCO im. Janusza Korczaka wygłosiła prof. dr hab. Anna Odrowąż-Coates. Pani Profesor zaprezentowała uczestnikom szereg działań i inicjatyw podejmowanych na APS w celu propagowania praw dziecka. Zwróciła szczególną uwagę na
fakt, że to na uczelniach wyższych, kształcących młode pokolenia (nie tylko pedagogów i psychologów), spoczywa obowiązek realizacji zobowiązań wynikających z Konwencji o Prawach Dziecka. Idea społecznej odpowiedzialności uczelni wiąże się z wdrażaniem transdyscyplinarnych działań pozwalających na szerokie spojrzenie na kwestie praw dziecka zarówno na płaszczyźnie edukacyjnej jak i społecznej.
Podczas kolejnego wykładu pani prof. APS dr hab. Anna Perkowska-Klejman zaproponowała uczestnikom podróż w „Konstruktywistyczne przestrzenie edukacji”. Przypomnieliśmy sobie podstawowe definicje i paradygmaty związane z nauczaniem/ uczeniem się, a także rolę i zadania nauczycieli oraz uczniów w różnych przestrzeniach edukacyjnych. W wystąpieniu zwrócono uwagę na fakt, iż podejście konstruktywistyczne, z nauczycielem pełniącym rolę moderatora i motywatora dla uczniów, jest zdecydowanie najlepszym, mimo to nadal w wielu przypadkach spotykamy się z tradycyjnym modelem edukacji frontalnej. Prelegentka zachęcała nas do dogłębnej analizy i oceny środowiska szkolnego oraz rodzinnego w kontekście myśli konstruktywistycznej, co umożliwi skuteczne wsparcie uczniów w ich rozwoju i pozwoli wdrożyć nauczycielskie „dobre praktyki”.
Na pytanie o dobrostan w szkole i oto, jak „Jak wspierać dzieci w trudnych czasach?”, podczas swojego wystąpienia, odpowiedziała prof. dr hab. Joanna Madalińska-Michalak z Uniwersytetu Warszawskiego. Prelegentka przyjrzała się rolom pełnionym w procesie edukacyjnym przez nauczycieli, dyrektorów oraz dzieci. Przedstawiła wyniki badań nad
dobrostanem uczniów w kontekście tworzenia zdrowego środowiska edukacyjnego, zwracając uwagę na trzy sfery: emocjonalną, psychiczną oraz społeczną. Poznaliśmy także skuteczne strategie wspierające uczniów w osiągnięciu dobrostanu, warunkującego osiąganie przez nich sukcesów.
Podczas tegorocznej konferencji miało także miejsce bezprecedensowe wydarzenie. To premiera książki Evelyn Dewey „Laboratoryjny Plan Daltoński”, której przekładu na język polski dokonała konsultantka PS Dalton mgr Kamila Jakimowicz. Podczas Konferencji wsłuchiwaliśmy się w refleksje tłumaczki, która w lekkim i nieco żartobliwym tonie
opowiadała o tym, co ją w tej książce zachwyciło, jak przebiegała praca nad powstaniem polskiego tłumaczenia i dlaczego warto ją mieć na swojej półce. Ta publikacja, mimo że powstała ponad 100 lat temu, nadal jest aktualna. Przedstawia ponadczasowe wskazówki dotyczące wdrażania i wykorzystywania założeń Pedagogiki Planu Daltońskiego w edukacji dzieci.
Wysłuchaliśmy także wystąpienia dr Anny Rybińskiej (UAM w Poznaniu) pt. „JA+TY=MY”, czyli o współpracy środowisk na rzecz ochrony praw dziecka”. Prelegentka wprowadziła nas w świat współpracy cytatem Stanisława Lema: „Bądź dobrej myśli, bo po co być złej”. Zaprezentowała wybrane modele kooperacji odwołując się jednocześnie do wyników badań nad tym zagadnieniem i „modelu układanki”. Uczestniczyliśmy także w eksperymencie poszerzającym perspektywę spojrzenia na zależności międzyludzkie, poddaliśmy refleksji tematykę współpracy środowiska przedszkolnego/szkolnego, rodzinnego i lokalnego w kontekście działań na rzecz ochrony praw dziecka.
Hans Wenke w swoim wystąpieniu pod tytułem „Nie zapomnij o dziecku, jeśli chcesz ulepszyć świat” zwrócił uwagę na to, że każde dziecko ma prawo do bycia tu i teraz, do popełniania błędów, bycia sobą. Prelegent wielokrotnie odnosił się do słów Janusza Korczaka, podkreślając jego ogromny wpływ na propagowanie praw dziecka nie tylko w
Polsce. Dzieci na przestrzeni lat nie zmieniają się, natomiast zmienia się społeczeństwo, stąd nauczanie dzieci staje się bardzo trudne. Podopiecznym należy dać narzędzia do radzenia sobie z problemami współczesności, stąd w Pedagogice Planu Daltońskiego kładzie się tak duży nacisk na współpracę w grupie, tworzenie warunków do interakcji oraz budowania empatii i poczucia odpowiedzialności. Hans Wenke zwrócił również uwagę na podobieństwo pedagogiki Helen Parkhurst z podejściem Reggio Emilia, ponieważ jak podkreślał edukacja
powinna być połączeniem miłości, cierpliwości i mądrości. O szkole należy myśleć, jako o przestrzeni, w której przeważa wspólnota, tak samo, jak przeważa ona w naszym życiu.
Dzieci budują relacje w przedszkolu, szkole, by później w życiu biznesowym – dorosłym, robić to tak samo. Nauczyciele i wychowawcy powinni „oddać dzieciom głos”, Hans przytoczył tu słowa swojej córki Annemarie Wenke, która jest specjalistką Planu Daltońskiego w Niderlandach. Powinniśmy być wrażliwi na potrzeby dzieci, respektować ich prawa, wspierać w rozwoju. Pamiętajmy więc słowa Malaguzzi’ego: „Tylko od samych dzieci możesz się uczyć o nich samych”.
Mgr Marta Kwella zaprezentowała wystąpienie pod tytułem „Dziecko oczami Helen Parkhurst. Wizję dziecka z perspektywy twórczyni Planu Daltońskiego” rozpoczęła od przybliżenia sylwetki i zawodowej drogi Helen Parkhurst. To w tym kontekście analizowaliśmy, podążając za słowami Marty Kwelli, unikalną wizję edukacji, opartą na
uważnym obserwowaniu dzieci, nauczycielskiej wrażliwości i czujności. Poznaliśmy psychopedagogiczne podstawy narodzin nurtu daltońskiego, poddawaliśmy refleksji wyzwania, jakie stawia przed nami współczesna edukacja i zastanawialiśmy się, jak można im sprostać. Podążając za myślą Helen, odniesiemy sukces, gdy będziemy dzieci traktować jak równoprawnych członków społeczności przedszkolnej/szkolnej, będziemy ich słuchać i traktować z szacunkiem. Aby je zrozumieć, należy badać dziecięcą perspektywę.

Na scenie auli APS wystąpiły także Angèle Selhorst i Alida Kraak z prelekcją pt. „Szkoła Daltońska jako miejsce efektywnej edukacji”. Nauczycielki ze szkoły podstawowej podstawowej Floriant w Den Helder w Niderlandach, która pracuje w oparciu o filozofię Planu Daltońskiego, łącząc ją z podejściem Reggio Emilia, zaprezentowały uczestnikom
konferencji przegląd dobrych praktyk z „własnego podwórka”. Panie odniosły się do konkretnych przykładów dotyczących podobieństw pomiędzy podejściem Helen Parkurfsrt i Lorisa Malaguzzi – koncentracja na umiejętnościach, nacisk na autonomię i odpowiedzialność, kształtowanie umiejętności dokonywania refleksji i dokumentowania działań oraz współpraca. Obydwa pedagogiczne podejścia uzupełniają się wzajemnie tworząc
płaszczyznę dla dzieci do kreatywnej ekspresji i wyrażania siebie, działania w wolności i niezależności. Niezwykle istotne jest stwarzanie warunków do interakcji w grupowej społeczności, rozbudzanie ciekawości poznawczej, budowanie poczucia bezpieczeństwa poprzez kreowanie przestrzeni do spotykania się dzieci w różnym wieku. Nie bez znaczenia jest również angażowanie w projekty i działania edukacyjne rodziców, co wpływa
pozytywnie na efekty kształcenia i budowanie społeczności szkolnej. Na długo w naszej pamięci pozostanie wiersz Lorisa Malaguzzi „100 języków dziecka”, który poleciły Angele i Alidą ku refleksji.
Merytoryczne i często okraszone humorem wystąpienia znakomitych Prelegentów na długo pozostaną w pamięci uczestników tegorocznej konferencji. Po intelektualnej uczcie przyszedł też czas na chwilę dla melomanów. Brawurowy występ Chóru APSurd i Orkiestry Regimentum, pod batutą mgr Adama Pietruszki, przeniósł nas w krainę dźwięków i zapewnił rozrywkę na najwyższym poziomie (nie obyło się bez wspólnego śpiewania, tańców i bisów!).
Nie mogło również zabraknąć corocznej loterii z nagrodami oraz uroczystej Gali wręczenia nagród Polskiego Stowarzyszenia Dalton dla nauczycieli – Laur Mistrza Edukacji Daltońskiej 2024 oraz dla dyrektorów placówek oświatowych Dalton Menager 2024.
W tegorocznej edycji zostali nagrodzeni:
Dalton Menager:
Elżbieta Kujawa – dyrektor Przedszkola Samorządowego w Janowcu Wielkopolskim
Julita Mirowska – dyrektor Gminnego Przedszkola w Dąbrowie Zielonej
Joanna Płatek – dyrektor Przedszkola nr 59 w Warszawie
Joanna Świątek – dyrektor Szkoły Podstawowej Przystań w Łodzi
Laur Mistrza Edukacji Daltońskiej:
Renata Abramczyk – nauczyciel Przedszkola Publicznego nr 16 „Kolorowa Akademia” w Ostrowcu Świętokrzyskim
Paulina Kozłowska – nauczyciel Przedszkola nr 129 „Małych Przyjaciół” w Poznaniu
Angelika Kurmańska- nauczyciel Autorskiej Szkoły Podstawowej „Jaskółka” im. Simony Kossak we Wrocławiu
Marta Maćkowiak – nauczyciel Przedszkola Samorządowego „Wróbelek Elemelek” w Czerniejewie
Angelika Ogłoza – nauczyciel Przedszkola „Galileo” w Łodzi
Katarzyna Suska – nauczyciel Przedszkola nr 59 w Warszawie
Ewa Słomkowska-Nowak – nauczyciel Przedszkola Pan Słonik 2 w Tczewie
Joanna Wiznerowicz – nauczyciel Przedszkola „Pod Wesołą Chmurką” w Tarnowie Podgórnym
I tak zakończyliśmy jakże bogaty program pierwszego dnia konferencji.
W sobotę, w drugim dniu Konferencji, swoje gościnne drzwi otworzyły przed nami dwa warszawskie Przedszkola Daltońskie: Przedszkole nr 31 im. Zdzisława Witwickiego, którego dyrektorem jest Anna Wróbel oraz Przedszkole nr 59 z dyrektor Joanną Płatek na czele.

Gospodynie wraz z nauczycielkami przygotowały fantastyczne wizyty studyjne, podczas których mogliśmy przyjrzeć się specyfice pracy w przedszkolach daltońskich, poznać narzędzia, rozwiązania organizacyjno – metodyczne i pomoce dydaktyczne, porozmawiać na temat codziennej pracy i wyzwań, które stawia przed nami współczesna edukacja. Uczestnicy wizyt studyjnych zabrali ze sobą potężny bagaż doświadczeń, moc refleksji i ogrom inspiracji
do dalszej efektywnej pracy z dziećmi w swoich placówkach.
To jednak nie koniec „dobrych praktyk”! W obydwu przedszkolach odbyły się także inspirujące warsztaty dotyczące Planu Daltońskiego, jako narzędzia realizacji praw dziecka.
Spotkania poprowadzili:
Anna Wróbel i Katarzyna Dryjas, PS Dalton: Kącik Dyrektora – czyli praca dyrektora z perspektywy Planu Daltońskiego”,
Katarzyna Małek, PS Dalton „Mam prawo do szacunku, zrozumienia, równego traktowania-aktywności i zabawy w atmosferze współpracy”,
Kamila Szymańska, PS Dalton „Moc społeczności – o budowaniu zaangażowania w młodszych grupach szkolnych”,
Alida Kraak i Angele Selhors z Meerwerf Basisscholen Floriant w Niderlandach „Reggio
Emilia w szkole daltońskiej”,
Agata Juljańska, PS Dalton „Rola koordynatora daltońskiego w rozwoju placówki”,
Agata Rajska i Natalia Kusaj z Przedszkola Niepublicznego KulSkul w Jeleniej Górze „Plan Daltoński w grupie neuroróżnorodnej”,
dr Grażyna Rura i Agnieszka Ziembora z Niepublicznego Przedszkola Dalton w Poznaniu „Daltoński przedszkolak jest świadomy swojego ciała –realizacja zapisów standardów ochrony małoletnich”,
Bernhard Schermaier z Mittelschule 6 Wels Internationale Daltonschule w Austrii „Dobre praktyki szkoły daltońskiej w Austrii”.
Bardzo dziękujemy wszystkim Prelegentom, Gościom, Uczestnikom za wspólnie spędzony czas. Jesteśmy pewni, że zaowocuje on nowymi przyjaźniami, pomysłami, motywacją do podejmowania wszelkich inicjatyw, działań w codziennej pracy. To piękne święto pedagogiki daltońskiej daje nam poczucie wspólnoty, przynależności do społeczności pasjonatów, którym bliskie są wartości związane z prawami dziecka. Razem tworzymy przestrzeń do kreowania wartościowej i skutecznej edukacji! Do zobaczenia w przyszłym roku, a gdzie? To już niech będzie niespodzianka! Jesteśmy pewni, że znów Was zaskoczymy!

Katarzyna Małek
Polskie Stowarzyszenie Dalton
Przedszkole nr 43 w Lublinie